Смитсонианы Азийн Урлагийн Үндэсний Музей иргэний дайны үеэр хулгайд алдагдсан гурван уран баримлыг Камбожийн Хаант Улсад буцаан өгнө
Смитсонианы Азийн Урлагийн Үндэсний Музей түүхэн ач холбогдолтой гурван уран баримлыг Камбожийн Хаант Улсад буцаан өгөхөө зарлажээ.
Кхмерийн эзэнт гүрний (802–1431) үед холбогдох “Харихарагийн толгой” (10-р зууны дунд үе), “Дарь эх Ума” (10-р зуун) болон “Пражняпарамита” (13-р зууны эхэн үе) хэмээх гурван уран баримлыг Смитсониан музейд анх хандиваар өгсөн бөгөөд Камбож улсаас экспортолсон албан баримт бичиггүйгээр цуглуулгад бүртгэсэн байж. Смитсонианы Азийн Урлагийн Үндэсний музейн үзмэрийн гарал үүслийн судлаачид, кураторуудын олон жилийн судалгаа мөн Камбожийн Хаант Улсын Соёл, Дүрслэх Урлагийн Яамтай хамтран ажилласны үр дүнд эдгээр баримал нь Камбожийн иргэний дайны жилүүдэд (1967–1975) дэлгэрсэн дээрэм тонуулаас үүдэн Камбожоос хууль бусаар гарч, улмаар АНУ-ын урлагийн зах зээлд нэвтэрсэн болохыг тогтоожээ.
Смитсонианы Азийн Урлагийн Үндэсний Музей нь АНУ-д байгуулагдсан анхны үндэсний урлагийн музей мөн анхны Азийн урлагийн музей юм. Буцаагдах баримал тус бүр нь Зүүн Өмнөд Ази дахь соёлын өвийн тонуул, хууль бус худалдаа эрхэлсэн хэрэгт сэжиглэгдэж буй эртний эдлэлийн худалдаачдын гараар дамжсан байна. Смитсонианы музейн зүгээс эдгээр баримал одоог хүртэл оршин тогтнож байгаа уугуул сүм хийдтэйгээ салшгүй холбоотой бөгөөд олон улсын эртний эдлэлийн зах зээлд гарч ирсэн хугацаа зэргийг үндэслэн ёс зүйн хувьд үзмэрийг буцаах хангалттай баримт хэмээн үзэж, сайн дураар буцаан олгох шийдвэр гаргасан байна.
Энэхүү үзмэр буцаах ажиллагаа нь 2022 оны дөрөвдүгээр сард Смитсониан институтийн баталсан “Хамтын хариуцлага ба ёс зүйт буцаалтын бодлого”-ын хүрээнд хэрэгжиж буй анхны үзмэр буцаах үйл хэрэг юм. Тус бодлогын үр дүнд ёс зүйн үндэслэлээр, сайн дураар үзмэр буцаах тогтолцоог бүрдүүлж АНУ-ын музейн салбарт өвөрмөц жишиг тогтоож байна. Ингэснээр үзмэрээ буцаан авах тал буюу Камбожийн зүгээс албан ёсны нөхөн олговрын нэхэмжлэл шаардахгүйгээр музей сайн дураараа репатриац буюу үзмэр буцаах ажлыг анх удаа хэрэгжүүлжээ. Смитсонианы музей эдгээр уран баримлыг цуглуулгаасаа хассан бөгөөд Камбожийн түншүүдтэй хамтран тэдгээрийн гарал үүслийн талаарх хамтарсан судалгааг цаашид үргэлжлүүлэхээ илэрхийлжээ.
